Say nắng, kiệt sức do nhiệt tại nơi làm việc: và cách nhận biết sớm | Wellbeing

Theo thống kê, hàng năm có hàng nghìn trường hợp người lao động gặp phải các vấn đề sức khỏe liên quan đến nhiệt độ cao, chủ yếu xảy ra ở ngành xây dựng, sản xuất, vận tải và nông nghiệp. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu và áp dụng biện pháp phòng chống say nắng, kiệt sức do nhiệt hiệu quả sẽ giúp doanh nghiệp bảo vệ sức khỏe người lao động, giảm thiểu tai nạn lao động và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật.

1. Say nắng và kiệt sức do nhiệt là gì?

1.1. Kiệt sức do nhiệt (heat exhaustion) 

Kiệt sức do nhiệt là giai đoạn cảnh báo sớm trong việc phòng chống say nắng, kiệt sức do nhiệt. Đây là tình trạng cơ thể mất nước và điện giải nghiêm trọng do tiếp xúc lâu dài với môi trường nóng hoặc làm việc gắng sức. Thường kèm theo vã mồ hôi, buồn nôn, nôn, đau đầu, chóng mặt, hoa mắt, co thắt ruột, mệt mỏi, thân nhiệt tăng cao khoảng 37,7°C đến 40°C.

Đây là giai đoạn cảnh báo, nếu không xử lý kịp thời sẽ tiến triển thành say nắng (heat stroke) – tình trạng nguy hiểm nhất khi thân nhiệt vượt quá 40°C, hệ thần kinh trung ương bị rối loạn và có nguy cơ tổn thương đa cơ quan.

1.2. Say nắng

Say nắng (sốc nhiệt) là giai đoạn nguy hiểm nhất trong việc phòng chống say nắng, kiệt sức do nhiệt. Say nắng xảy ra khi cơ chế điều hòa nhiệt độ của cơ thể bị phá vỡ hoàn toàn. Lúc này, khả năng đổ mồ hôi giảm mạnh, thân nhiệt tăng nhanh, dẫn đến tổn thương não bộ, tim mạch và thận. Trong say nắng bệnh cảnh xảy ra đột ngột, không có dấu hiệu báo trước hoặc có kín đáo ở người đang hoạt động làm việc gắng sức dưới trời nắng gay gắt (buổi trưa). 

Các triệu chứng thường diễn biến nhanh, mức độ nặng với các dấu hiệu khởi phát là: Bứt rứt, nhức đầu; vã mồ hôi hoặc mặt đỏ gay, da nóng, khô và đỏ; lừ đừ, khó thở, buồn nôn, nôn, có khi đau bụng. Nếu không được cấp cứu điều trị kịp thời, đúng phương pháp sẽ nhanh chóng dẫn đến tình trạng thân nhiệt tăng lên cao (> 41 độ C). Nạn nhân thường hoa mắt, chóng mặt, sắc mặt tái nhợt, mạch nhanh; nặng hơn sẽ nhanh chóng bị mê sảng, co giật, hôn mê, trụy tim mạch và tử vong do hệ thống cơ quan cơ thể bị tổn thương.

Tại nơi làm việc, hai tình trạng này thường xuất hiện đồng thời do lao động ngoài trời nắng nóng, trong nhà xưởng thiếu thông gió hoặc mặc đồ bảo hộ kín.

2. Dấu hiệu nhận biết sớm trong phòng chống say nắng, kiệt sức do nhiệt

Nhận biết sớm là yếu tố quyết định thành bại trong phòng chống say nắng, kiệt sức do nhiệt. Ở giai đoạn kiệt sức do nhiệt, người lao động thường có các biểu hiện sau:

Biểu hiện của các vấn đề sức khỏe thường gặp trong mùa nắng nóng phụ thuộc vào thời gian tiếp xúc với nắng nóng, mức độ tăng thân nhiệt của cơ thể. 

+ Mức độ nhẹ: Mệt mỏi, khát nước, hoa mắt, chóng mặt, tăng nhịp tim, tăng nhịp thở, hồi hộp đánh trống ngực, chuột rút. 

+ Mức độ nặng: Đau đầu dữ dội, khó thở tăng dần, cảm giác buồn nôn hoặc nôn, yếu hoặc liệt nửa người, co giật, ngất xỉu hoặc hôn mê, trụy tim mạch (tim đập nhanh, huyết áp tụt, …) và có thể tử vong.

Nhiều người lao động chủ quan nghĩ rằng chỉ là mệt do nắng, dẫn đến bỏ qua giai đoạn vàng trong phòng chống say nắng, kiệt sức do nhiệt để can thiệp. Tại doanh nghiệp, quản lý và đồng nghiệp cần chú ý đặc biệt đến một số người nguy cơ cao say nắng cao gồm: 

+ Người già, trẻ nhỏ và phụ nữ có thai. 

+ Những người làm việc, luyện tập với cường độ cao ở ngoài trời nắng lâu hoặc trong môi trường nóng bức: người lao động nông nghiệp, công nhân làm việc ở các lò gạch, lò luyện gang thép... 

+ Những người mắc các bệnh mạn tính: tăng huyết áp, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản, đái tháo đường…

3. Nguyên nhân gây say nắng và kiệt sức do nhiệt tại nơi làm việc

Môi trường lao động là yếu tố then chốt. Nhiệt độ cao kết hợp độ ẩm lớn làm giảm khả năng thoát nhiệt qua mồ hôi. Các ngành cần chú trọng trong phòng chống say nắng, kiệt sức do nhiệt bao gồm xây dựng (làm việc dưới trời nắng), luyện kim, sản xuất thực phẩm (lò nướng), vận tải (lái xe không điều hòa) và nông nghiệp.

Ngoài ra, cường độ lao động nặng, thời gian làm việc liên tục không nghỉ ngơi, thiếu nước uống và trang phục bảo hộ kín cũng là những nguyên nhân phổ biến. Biến đổi khí hậu làm tình trạng này ngày càng nghiêm trọng hơn, với nhiệt độ trung bình tăng cao ở nhiều khu vực công nghiệp.

4. Biện pháp phòng chống say nắng, kiệt sức do nhiệt hiệu quả

Phòng chống say nắng, kiệt sức do nhiệt cần được thực hiện đồng bộ từ cấp doanh nghiệp đến từng người lao động.

4.1. Phòng chống say nắng, kiệt sức do nhiệt đối với Người sử dụng lao động 

Theo QCVN 26:2016/BYT về vi khí hậu tại nơi làm việc (ban hành kèm Thông tư 26/2016/TT-BYT của Bộ Y tế), doanh nghiệp phải đảm bảo nhiệt độ không khí phù hợp với loại hình lao động: lao động nhẹ 20–34°C, trung bình 18–32°C, nặng 16–30°C; độ ẩm 40–80%; tốc độ gió và cường độ bức xạ nhiệt trong giới hạn cho phép. Doanh nghiệp có trách nhiệm quan trắc môi trường lao động định kỳ, lắp đặt hệ thống thông gió, làm mát và che chắn nắng.

Luật An toàn, Vệ sinh Lao động 2015 (Điều 18) quy định Người sử dụng lao động phải tổ chức đánh giá, kiểm soát yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại tại nơi làm việc để đề ra các biện pháp kỹ thuật an toàn, vệ sinh lao động, chăm sóc sức khỏe cho người lao động. Chính vì vậy các rủi ro yếu tố nhiệt cần được đánh giá thường xuyên, bố trí thời gian nghỉ ngơi hợp lý và trang bị quần áo bảo hộ thoáng khí, mũ rộng vành, kính râm.

4.2. Phòng chống say nắng, kiệt sức do nhiệt đối với Người lao động

Mỗi cá nhân cần chủ động thực hiện các biện pháp sau để phòng chống say nắng, kiệt sức do nhiệt:

- Uống nhiều nước: Điều quan trọng là phải giữ đủ nước khi làm việc ngoài trời, đặc biệt là trong thời tiết nóng. Uống nước hoặc các chất lỏng khác trong suốt cả ngày, ngay cả khi bạn không cảm thấy khát.

- Mặc quần áo rộng rãi, sáng màu: Quần áo rộng rãi, sáng màu sẽ giúp bạn mát mẻ. Tránh mặc quần áo tối màu, vì nó sẽ hấp thụ nhiệt.

Phòng chống say nắng, kiệt sức do nhiệt đối với Người lao động

- Nghỉ giải lao trong bóng râm: Nghỉ giải lao trong bóng râm suốt cả ngày để hạ nhiệt. Nếu có thể, hãy làm việc trong bóng râm vào thời điểm nóng nhất trong ngày.

- Sử dụng kem chống nắng: Kem chống nắng là biện pháp quan trọng để bảo vệ làn da khỏi tia UV có hại của mặt trời. Thoa đều kem chống nắng lên tất cả các vùng da hở trước khi ra ngoài và thoa lại sau mỗi hai giờ hoặc thường xuyên hơn nếu bạn đổ mồ hôi hoặc bơi lội.

- Đội mũ và đeo kính râm: Đội mũ và đeo kính râm sẽ giúp bảo vệ da mặt và mắt bạn khỏi tia UV có hại của mặt trời.

- Nhận biết các dấu hiệu của stress nhiệt: Nếu bạn gặp bất kỳ triệu chứng nào của stress nhiệt, chẳng hạn như chóng mặt, buồn nôn hoặc nôn, hãy ngừng làm việc và di chuyển đến nơi mát mẻ. Uống nước và nghỉ ngơi. Nếu các triệu chứng của bạn không cải thiện, hãy tìm kiếm sự chăm sóc y tế.

5. Sơ cứu khi xảy ra say nắng và kiệt sức do nhiệt

Khi gặp vấn đề sức khỏe do nắng nóng, tùy theo mức độ biểu hiện mà cần nhanh chóng áp dụng những biện pháp xử trí phù hợp như sau: 

5.1. Mức độ nhẹ: 

+ Chuyển ngay nạn nhân vào chỗ mát, thoáng gió. 

+ Nới lỏng quần áo hoặc cởi bỏ bớt quần áo bên ngoài của nạn nhân. Sau đó hạ thấp nhiệt độ của cơ thể: Làm mát tích cực để hạ nhiệt độ cơ thể nhanh xuống dưới 380C (1010F) trong vòng 30 phút bằng cách:

+ Chườm nước đá và xịt nước: Xịt nhiều nước trực tiếp lên vùng da hở, đặt túi nước đá vào nách, háng và cổ; quạt gió để tăng khả năng bay hơi nước. Làm mát bằng nước máy và túi nước đá phải coi là biện pháp quan trọng và xuyên suốt, tiến hành nhanh, ngay tại chỗ, trước và trong khi chuyển nạn nhân đến cơ sở y tế.

+ Ngâm cơ thể trong nước: Ngâm cơ thể nạn nhân vào nước mát (khoảng 200C) sẽ giúp làm giảm 0,15-0,240C/phút. Biện pháp này có thể áp dụng ở người trẻ; cân nhắc ở người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính. Cần chú ý cho thuốc an thần, chống co giật và giữ vệ sinh.

+ Làm mát bằng bay hơi nước: Phun xịt nước liên tục lên da kết hợp với quạt gió để tăng bay hơi nước (có thể làm giảm nhiệt đạt 0,140C/phút). Có thể sử dụng các thiết bị chuyên dùng (lều cấp cứu say nóng, say nắng) để làm mát.

+ Nếu nạn nhân uống được nước, cho uống từng ngụm nhỏ nước mát. Tốt nhất là uống nước có bổ sung muối và khoáng chất như nước Oresol pha đúng liều lượng theo hướng dẫn sử dụng. 

+ Nếu nạn nhân bị chuột rút, cần xoa bóp nhẹ nhàng vùng cơ bị chuột rút. + Lưu ý không để cho nhiều người vây quanh nạn nhân. Sau khoảng 10 - 15 phút các biểu hiện sẽ giảm dần. 

5.2. Mức độ nặng: 

Nếu nạn nhân có các biểu hiện ở mức độ nặng, cần gọi ngay cấp cứu 115 hoặc nhanh chóng đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất. Đặc biệt đối với trường hợp say nắng bệnh cảnh xảy ra đột ngột, nặng nay từ đầu, thân nhiệt tăng rất cao đe dọa tử vong sớm, do vậy cấp cứu điều trị say nắng tại các tuyến cần thực hiện khẩn trương, tích cực, nhất là biện pháp làm mát nhằm hạ nhiệt độ cơ thể càng sớm càng tốt.

- Sớm chuyển những nạn nhân bị kiệt sức và đột qụy do nắng nóng về cơ sở y tế có đủ phương tiện và năng lực cấp cứu hồi sức tổng hợp. Lưu ý trong quá trình vận chuyển thường xuyên chườm mát cho nạn nhân.

Phòng chống say nắng, kiệt sức do nhiệt không chỉ là trách nhiệm của từng cá nhân mà là trách nhiệm chung của toàn doanh nghiệp. Trang bị kỹ năng phòng chống say nắng, kiệt sức do nhiệt để biết cách xử lý đúng khi gặp say nắng, kiệt sức do nhiệt – có thể cứu sống người thân, đồng nghiệp trong những phút vàng quyết định. Đừng chờ đến khi tai nạn xảy ra mới hối tiếc!

Wellbeing chính là đơn vị đào tạo sơ cấp cứu hàng đầu tại Việt Nam. Hiện nay, Wellbeing dẫn đầu trong cung cấp các giải pháp an toàn toàn diện, bao gồm: đào tạo tập huấn sơ cấp cứu, các chương trình truyền thông sức khỏe và phân phối chính hãng các dòng máy AED với chính sách chăm sóc khách hàng chuyên nghiệp. Là thành viên của Hội đồng An toàn Anh Quốc (British Safety Council), Wellbeing vinh dự được đồng hành hàng năm đào tạo sơ cấp cứu cho hàng trăm nghìn khách hàng đến từ các tổ chức phi chính phủ quốc tế, các đại sứ quán, các tập đoàn đa quốc gia cùng các trường học tại Việt Nam